Prema podacima Ministarstva unutrašnje i spoljne trgovine, u zvanični registar upisano je svega 12 udruženja i saveza. Da bi organizacija stekla pravo na državna sredstva i zastupanje potrošača u radnim grupama, mora biti aktivna najmanje tri godine i posedovati značajne kadrovske i tehničke kapacitete. Ovi uslovi, kako se navodi, praktično onemogućavaju osnivanje novih udruženja, jer je nemoguće opstati tri godine na tržištu bez ikakvog finansiranja.

Programski direktor Centra za evropske politike, Dušan Protić, ističe za Demostat da se sistem zaštite u Srbiji pretežno oslanja na sudsku zaštitu, što se u praksi pokazalo kao "tamni vilajet".

"Zaštita slabije strane funkcionisala bi u Nemačkoj ili Švedskoj, ali u Srbiji su sudski postupci dugotrajni, neizvesni i skupi zbog neophodnih veštačenja i angažovanja advokata", objašnjava Protić.

Finansijska podrška države je, prema analizi, minimalna – u periodu od 2022. do 2024. godine iz budžeta je za sve organizacije izdvajano između 15 i 20 miliona dinara godišnje, što je dovoljno tek za osnovne troškove i zarade jednog ili dva zaposlena po udruženju.

Poseban problem predstavlja zaštita potrošača na lokalnom nivou, naročito u sporovima sa komunalnim preduzećima. Iako trgovci uslugama od opšteg ekonomskog interesa imaju obavezu da formiraju savetodavna tela sa predstavnicima udruženja, u sredinama gde nema registrovanih organizacija ostaje nejasno ko zapravo štiti interese građana.

Protić naglašava da Srbija, u okviru pregovaračkog Poglavlja 28 sa Evropskom unijom, ima obavezu da uvede model kolektivne tužbe za zaštitu kolektivnog interesa potrošača. Taj model bi omogućio udruženjima da pokreću postupke kada je grupa građana ugrožena identičnom nezakonitom radnjom trgovca, što trenutno nije moguće u srpskom pravnom sistemu.

Kao jedno od rešenja za premošćavanje neefikasne sudske zaštite, u analizi se predlaže i osnivanje institucije ombudsmana za potrošače, na čije bi primedbe trgovci reagovali brže nego na prigovore pojedinačnih korisnika. (kraj) elh